Andere gesloten ecosystemen

Ook onze medestudenten bestudeerden dit academiejaar gesloten ecosystemen. Vandaag kregen we er een paar te zien in het biologielokaal.

WP_20140514_005Het aquatisch ecosysteem van Charlotte en Niels. Waterpest, mosbol, slakjes en kleine garnaaltjes houden perfect stand in deze grote wijnkaraf.

WP_20140514_007De karaf is al geruime tijd afgesloten. Om het nog interessanter te maken werd ze vandaag even geopend om er een paar guppies en daphnia aan toe te voegen. We zijn benieuwd…

WP_20140514_001Gelijkaardig principe hier: waterpest, algen en slakken in een aquatisch ecosysteem.WP_20140514_003Van de slakjes werd overal opgemerkt dat ze ‘snel met veel zijn’.

WP_20140514_009Niet alle ecosystemen zijn even succesvol. Toch is het goed om niet meteen opnieuw te starten. Ook uit deze situatie leer je over ecologie. Door je af te vragen waar het fout liep leg je de juiste verbanden… Te veel zonlicht? Te vochtig? Planten niet goed gekozen? …

WP_20140514_012Gewone kamerplanten doen het meestal goed in een terrestisch ecosysteem.

WP_20140514_015Dit is een goed gelukt droog ecosysteem.Er hangt wat condensatie aan de bovenkant, maar de grond is kurkdroog. Ook de drainagelaag van hydrokorrel doet zijn werk. Vooral voor de cactus is de droogte belangrijk omdat de groei anders gevaarlijk snel verloopt. Je ziet hier, en ook bij de vorige, goed dat de wortels overal verspreid zijn. Dat is een goed teken. Bij droogte zullen de planten ook meer focussen op de wortelgroei dan op bladgroei.

WP_20140514_018Bodemmateriaal aan de randen zijn meestal een goed teken: een teken van leven. Als de slakken en wormen ‘s nachts hun ronde doen maken ze er een boeltje van.

Bedankt Sam voor de foto’s. Bedankt iedereen voor jullie mooie ecosystemen!

The interplay of science and ethics: the case of eugenics

Originally posted on Scientia Salon:

apsimg1479_custom-26f8954c13c7f3d6793439a4ae44ee834986262d-s6-c30

by Massimo Pigliucci

It is a rare case where I find myself sympathetic to quotes from both Steven Pinker and a Pope. And yet, reading and thinking about eugenics can cause this sort of strange happening, and more.

Here is Pinker, from an interview with Steve Sailer [1] about The Blank Slate, criticizing what he called “the conventional wisdom among left-leaning academics” and their obsession with Nazi-inspired eugenics:

“The 20th century suffered ‘two’ ideologies that led to genocides. The other one, Marxism, had no use for race, didn’t believe in genes and denied that human nature was a meaningful concept. Clearly, it’s not an emphasis on genes or evolution that is dangerous. It’s the desire to remake humanity by coercive means (eugenics or social engineering) and the belief that humanity advances through a struggle in which superior groups (race or classes) triumph over inferior ones.”

Fair enough. And here is…

View original 2.364 woorden meer

Kanjers

‘Watervlooien’, in de volksmond. Wij hebben het specifiek over de Daphnia, een merkwaardig beestje. De daphnia heeft een zeer groot aanpassingsvermogen en komt daarom zowat overal ter wereld voor in zoet water. Het is een belangrijke schakel in de voedselketen: zelf eten ze vooral algen (wat waarschijnlijk verklaart waarom onze populatie daalt: we hebben bijna geen algen) en ze worden gegeten door een groot aantal soorten. Door zijn vlotte aanpassing en korte generatietijd is hij geliefd bij ecologen. Maar ook evolutiebiologen kunnen niet weerstaan aan enkele van deze (mini-)kanjers in hun labo.

De Daphnia pulex, a beauty

De Daphnia pulex, a beauty

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Enkele merkwaardigheden:

  • Ze zijn recordhouder met 31.000 genen (vgl. mens: 23.000), waarvan een derde uniek voor watervlooien.
  • Ze hebben bijna geen junk-DNA, wat verklaart hoe al die genen in hun genoom passen.
  • Ze zijn doorzichtig, waardoor onderzoekers vb. het hart kunnen observeren.
Pootjes en hart bewegen

Pootjes en hart bewegen

  • Kan in water met een lage zuurstofconcentratie vertoeven door ineens z’n hemoglobinegehalte te doen stijgen.
  • Als verdedigingsmechanisme tegen predatoren komen er enkele stekeltjes tevoorschijn:
Verdedigingsmechanisme. Foto: Christian Laforsch, LMU Munich

Verdedigingsmechanisme. Foto: Christian Laforsch, LMU Munich

  • Dit beestje kiest, afhankelijk van de omstandigheden in het milieu, of het zich seksueel voortplant of ongeslachtelijk (via klonering). Dat laatste is meestal het geval en het zijn dan allemaal generaties vrouwelijke daphnia. Pas als de omstandigheden slechter worden, komen er mannetjes in het spel voor de seksuele voortplanting. Deze manier van voortplanten, cyclische parthenogenese, heeft z’n voordelen om te overleven. De seksuele fase zorgt voor eitjes die zeer lang meegaan in een soort van ruststadium. De eitjes kunnen tegen zware condities zoals koude en droogte. Ze kunnen ook overgewaaid worden naar andere poelen.

Dat laatste is zeer interessant voor evolutiebiologen. Een onderzoeksgroep aan de KULAK, onder leiding van biologe Ellen Decaestecker, onderzoekt de interacties tussen parasieten en hun gastheer (hier: daphnia). De co-evolutie tussen de daphnia en haar parasieten is op een geniale manier vast te stellen: door middel van de eitjes, die afgezet worden in lagen van sediment op de bodem. De eitjes gaan in een ruststadium en kunnen heel lang blijven zitten, terwijl er nog meerdere sedimentlagen worden afgezet boven de eitjes. Het leuke is dat die eitjes na lange tijd nog altijd kunnen uitkomen. Als je dus een bodemstaal neemt van een bepaalde poel, zit je met verschillende generaties daphnia die je nog kan uitbroeden. Door deze generaties te bestuderen krijg je een overzicht van de evolutie van deze soort. Dit doen ze dan ook in de KULAK, en ze doen hetzelfde met de parasieten van daphnia. Zo wordt de co-evolutie tussen deze soorten zichtbaar.

Wie meer wil weten over dit onderzoek kan de TED-talk van Ellen Decaestecker bekijken. Voor mensen met weinig tijd: vanaf 12:20. (Helaas niet in het Nederlands. Alhoewel…)

Grote update!

In de voorbije, drukke, weken hebben we regelmatig de kans gehad om het ecosysteem van buitenaf te observeren. We hebben de indruk dat de situatie momenteel stabiel is, en we wachten af wat er zal gebeuren in de zomer. Zo is er momenteel nog geen mos te zien, maar er zitten wel heel wat kiemen van mos klaar. Van varens komt er voorlopig nog niets in huis (we hadden nochtans redelijk wat kiemen achtergelaten). We hopen nog op een paar kiemen om het ecosysteem met hun aanwezigheid te verrijken. De grote overheerser blijft de waternavel, die zijn uitlopers gestaag laat doorgroeien. Dat de waternavel het goed doet, is geen verrassing: het is een moerasplant met voorkeur voor natte, zwak zure grond en de plant kan wel tegen een stootje.

Wat betreft schimmel valt het al bij al nog mee. Het dichtst bij de waterkant staat wat schimmel waar oorspronkelijk mos stond en op de grassen. Soms hebben we nog eens een pissebed gezien, en één keer meenden we te zien dat er eentje van het schimmel aan het snoepen was. Als dat zo zit, dan mogen ze blijven! In het water is het een beetje eentoniger geworden: voorlopig is er geen spoor meer van de waterjufferlarven, bloedzuigers en haftenlarven. De waterpissebeddenpopulatie is verkleind vergeleken met in het begin, maar is stabiel. De waterpissebedden onderhouden een soort van evenwicht met de waterpest. Dit zou een mooi voorbeeld zijn enkele cyclussen uit te leggen in een ecosysteem. Daar komen we later (binnen een weekje?) nog op terug: we zijn van plan om de cyclussen één voor één te bespreken.

Verder doet de puntkroos het ook goed. Deze waterplant waren we even uit het oog verloren. We hebben er maar een klein stukje in gedaan en dat is nu gegroeid. Daphnia zijn ook nog steeds aanwezig, al hebben we de indruk dat het er minder zijn. We zijn echter niet ongerust over deze kleine helden, ze zijn zowaar niet te onderschatten in hun survivalskills… Meer daarover in een volgende post.

 

Trouwens: al ons opzoekwerk gebeurt niet via Google, maar via het milieuvriendelijkere, even effectieve alternatief Ecosia. Uitproberen kan geen kwaad…

Update + CTS

De examens zijn gedaan. Nu dat akkefietje voorbij is hebben we even ademruimte. Heel eventjes maar, want in no-time staan we weer ons ding te doen voor onze lieftallige stageklassen. Tijdens deze verpozing zorgen we graag even voor een update:

Na een maand in het ongewisse kregen we vorige week de kans om nog eens het ecosysteem te inspecteren. Al van ver zagen we dat het ecosysteem het nieuwe jaar zonder schimmel had ingezet. Een eerste opluchting. De waternavel doet het uitzonderlijk goed en is nu de dominerende soort op land. De grassen en mossen zijn onveranderd. De bekerplant was al voor de vakantie aangevreten door één van de landslakken, die dit moest bekopen met zijn eigen leven. We vermoeden dat de slak gewoon niet op kon tegen de enzymen van de bekerplant. De vrijdag voor de vakantie waren we nog getuige van de bijzonder sterke overlevingsdrang van de andere landslak. Deze was in het water gevallen en in een recordtijd van 1 uur er terug uitgeraakt, onder onze luide aanmoediging aan de kantlijn weliswaar. Ondanks deze uitzonderlijke overlevingsdrang vonden we vorige week de verlaten schelp van deze landslak op de bodem van het watergedeelte. Ook de poelslak overleefde het kerstgebeuren niet. De twee schelpen waren al behoorlijk aangetast: geen slak meer te bespeuren en de schelp was kleurloos geworden. Dat laatste doet ons vragen stellen bij de zuurtegraad van het water.

Verder zag alles er goed uit. De bak ‘leeft’ nog en dat is goed. Grondigere vaststellingen gebeuren in de loop van volgende week.

Hevige fans van deze blog zullen ondertussen iets opgemerkt hebben. Als side-project hebben we een tijdje geleden hierboven een pagina bijgemaakt. CTS staat voor ‘critical thinking skills’. Skills die, in de ogen van toekomstige leraren wetenschappen, onontbeerlijk zijn. We verwerken dagelijks nieuwe informatie. Grote hoeveelheden, mede dankzij het internet en sociale media. Maar ‘verwerken’ we die informatie steeds zoals het hoort? Af en toe durven we al eens in de val lopen. Voorbeelden genoeg, de laatste tijd. Onlangs kwamen de kranten ook onder vuur omdat ze verhalen à la ‘mega-inktvis aangespoeld in Mexico’ delen zonder bronnen te checken. Skills om niet in de val te lopen lijken ons handig, en worden dus op de CTS pagina graag gedeeld.