Andere gesloten ecosystemen

Ook onze medestudenten bestudeerden dit academiejaar gesloten ecosystemen. Vandaag kregen we er een paar te zien in het biologielokaal.

WP_20140514_005Het aquatisch ecosysteem van Charlotte en Niels. Waterpest, mosbol, slakjes en kleine garnaaltjes houden perfect stand in deze grote wijnkaraf.

WP_20140514_007De karaf is al geruime tijd afgesloten. Om het nog interessanter te maken werd ze vandaag even geopend om er een paar guppies en daphnia aan toe te voegen. We zijn benieuwd…

WP_20140514_001Gelijkaardig principe hier: waterpest, algen en slakken in een aquatisch ecosysteem.WP_20140514_003Van de slakjes werd overal opgemerkt dat ze ‘snel met veel zijn’.

WP_20140514_009Niet alle ecosystemen zijn even succesvol. Toch is het goed om niet meteen opnieuw te starten. Ook uit deze situatie leer je over ecologie. Door je af te vragen waar het fout liep leg je de juiste verbanden… Te veel zonlicht? Te vochtig? Planten niet goed gekozen? …

WP_20140514_012Gewone kamerplanten doen het meestal goed in een terrestisch ecosysteem.

WP_20140514_015Dit is een goed gelukt droog ecosysteem.Er hangt wat condensatie aan de bovenkant, maar de grond is kurkdroog. Ook de drainagelaag van hydrokorrel doet zijn werk. Vooral voor de cactus is de droogte belangrijk omdat de groei anders gevaarlijk snel verloopt. Je ziet hier, en ook bij de vorige, goed dat de wortels overal verspreid zijn. Dat is een goed teken. Bij droogte zullen de planten ook meer focussen op de wortelgroei dan op bladgroei.

WP_20140514_018Bodemmateriaal aan de randen zijn meestal een goed teken: een teken van leven. Als de slakken en wormen ’s nachts hun ronde doen maken ze er een boeltje van.

Bedankt Sam voor de foto’s. Bedankt iedereen voor jullie mooie ecosystemen!

Grote update!

In de voorbije, drukke, weken hebben we regelmatig de kans gehad om het ecosysteem van buitenaf te observeren. We hebben de indruk dat de situatie momenteel stabiel is, en we wachten af wat er zal gebeuren in de zomer. Zo is er momenteel nog geen mos te zien, maar er zitten wel heel wat kiemen van mos klaar. Van varens komt er voorlopig nog niets in huis (we hadden nochtans redelijk wat kiemen achtergelaten). We hopen nog op een paar kiemen om het ecosysteem met hun aanwezigheid te verrijken. De grote overheerser blijft de waternavel, die zijn uitlopers gestaag laat doorgroeien. Dat de waternavel het goed doet, is geen verrassing: het is een moerasplant met voorkeur voor natte, zwak zure grond en de plant kan wel tegen een stootje.

Wat betreft schimmel valt het al bij al nog mee. Het dichtst bij de waterkant staat wat schimmel waar oorspronkelijk mos stond en op de grassen. Soms hebben we nog eens een pissebed gezien, en één keer meenden we te zien dat er eentje van het schimmel aan het snoepen was. Als dat zo zit, dan mogen ze blijven! In het water is het een beetje eentoniger geworden: voorlopig is er geen spoor meer van de waterjufferlarven, bloedzuigers en haftenlarven. De waterpissebeddenpopulatie is verkleind vergeleken met in het begin, maar is stabiel. De waterpissebedden onderhouden een soort van evenwicht met de waterpest. Dit zou een mooi voorbeeld zijn enkele cyclussen uit te leggen in een ecosysteem. Daar komen we later (binnen een weekje?) nog op terug: we zijn van plan om de cyclussen één voor één te bespreken.

Verder doet de puntkroos het ook goed. Deze waterplant waren we even uit het oog verloren. We hebben er maar een klein stukje in gedaan en dat is nu gegroeid. Daphnia zijn ook nog steeds aanwezig, al hebben we de indruk dat het er minder zijn. We zijn echter niet ongerust over deze kleine helden, ze zijn zowaar niet te onderschatten in hun survivalskills… Meer daarover in een volgende post.

 

Trouwens: al ons opzoekwerk gebeurt niet via Google, maar via het milieuvriendelijkere, even effectieve alternatief Ecosia. Uitproberen kan geen kwaad…

Update + CTS

De examens zijn gedaan. Nu dat akkefietje voorbij is hebben we even ademruimte. Heel eventjes maar, want in no-time staan we weer ons ding te doen voor onze lieftallige stageklassen. Tijdens deze verpozing zorgen we graag even voor een update:

Na een maand in het ongewisse kregen we vorige week de kans om nog eens het ecosysteem te inspecteren. Al van ver zagen we dat het ecosysteem het nieuwe jaar zonder schimmel had ingezet. Een eerste opluchting. De waternavel doet het uitzonderlijk goed en is nu de dominerende soort op land. De grassen en mossen zijn onveranderd. De bekerplant was al voor de vakantie aangevreten door één van de landslakken, die dit moest bekopen met zijn eigen leven. We vermoeden dat de slak gewoon niet op kon tegen de enzymen van de bekerplant. De vrijdag voor de vakantie waren we nog getuige van de bijzonder sterke overlevingsdrang van de andere landslak. Deze was in het water gevallen en in een recordtijd van 1 uur er terug uitgeraakt, onder onze luide aanmoediging aan de kantlijn weliswaar. Ondanks deze uitzonderlijke overlevingsdrang vonden we vorige week de verlaten schelp van deze landslak op de bodem van het watergedeelte. Ook de poelslak overleefde het kerstgebeuren niet. De twee schelpen waren al behoorlijk aangetast: geen slak meer te bespeuren en de schelp was kleurloos geworden. Dat laatste doet ons vragen stellen bij de zuurtegraad van het water.

Verder zag alles er goed uit. De bak ‘leeft’ nog en dat is goed. Grondigere vaststellingen gebeuren in de loop van volgende week.

Hevige fans van deze blog zullen ondertussen iets opgemerkt hebben. Als side-project hebben we een tijdje geleden hierboven een pagina bijgemaakt. CTS staat voor ‘critical thinking skills’. Skills die, in de ogen van toekomstige leraren wetenschappen, onontbeerlijk zijn. We verwerken dagelijks nieuwe informatie. Grote hoeveelheden, mede dankzij het internet en sociale media. Maar ‘verwerken’ we die informatie steeds zoals het hoort? Af en toe durven we al eens in de val lopen. Voorbeelden genoeg, de laatste tijd. Onlangs kwamen de kranten ook onder vuur omdat ze verhalen à la ‘mega-inktvis aangespoeld in Mexico’ delen zonder bronnen te checken. Skills om niet in de val te lopen lijken ons handig, en worden dus op de CTS pagina graag gedeeld.

Inleiding en geschiedenis

Een eenvoudig gesloten ecosysteem kan de leerlingen aanzetten tot nadenken over de verschillende relaties in een ecosysteem. Ze kunnen hypotheses opstellen: ‘wat zou er gebeuren als de temperatuur enkele graden hoger wordt?’ en ‘wat als er een soort uitsterft?’.

Gesloten ecosystemen op grotere schaal bieden ook interessante informatie aan wetenschappers. Zo zijn wetenschappers al enkele decennia bezig met de mogelijkheid om mensen te laten overleven in zo’n ecosysteem op een andere planeet. Met Biosfeer 1 refereren we naar onze planeet. Biosphere 2 was een project in 1992. 8 mensen leefden twee jaar samen met een variatie aan planten en dieren in een gesloten ecosysteem van 1,6 hectare in Arizona.

In opvolging van Biosphere 2 kwam Laboratory Biosphere in Santa Fe, 2002. Laboratory Biosphere werd steeds verder uitgebouwd en bestaat nog. Uit experimenten in Laboratory Biosphere werd onder meer aangetoont dat onze huidige biosfeer de vervuiling door mensen niet aankan. Tegenwoordig wordt er onderzoek gedaan naar de cultivering van zoete aardappel.

Tegenwoordig worden dergelijke projecten meer en meer op ruimtevaart gericht. Zo heb je vb. het Mars On Earth project.

Biosphere 2

Biosphere 2

Het Victoriaanse tijdperk

Door de welvaart in het Victoriaanse tijdperk hadden veel vrouwen weinig te doen. Ze hielden er dan ook enkele merkwaardige hobby’s op na. Één welbedreven hobby was het verzamelen en cultiveren van varens. Dat cultiveren liep nogal eens mis door de luchtvervuiling als je in Londen woonde in die tijd. Een zekere Dr. Ward woonde in Londen en merkte dat zijn varens beter groeiden in een terrarium samen met insecten. De wardian case, een primitief terrarium, werd geboren en werd zeer populair.

Wat we doen met een gesloten ecosysteem komt in feite op hetzelfde neer, dus we kunnen nog leren uit de Victoriaanse plantenkassen.

Een Victoriaanse 'wardian case'.

Een Victoriaanse ‘wardian case’.

Bronnen:

http://www.mhhe.com/biosci/genbio/casestudies/biosphere2.mhtml

http://www.biospherefoundation.org/experiments.htm

http://www.biospheres.com/experimentchrono1.html

http://www.designsponge.com/2011/08/history-of-terrariums-terrarium-roundup.html